DÖRT ARKETİP: BİLGE/DEMETER

Kadında psişede yer alan arketipleri içerdikleri eril ve dişil özleri itibarıyla temel iki ana grupta incelemeyi tercih ediyorum: Amazon ve Puella. Amazon arketipi genel hatlarıyla bakıldığında eril baskınken Puella arketipi ise dişil baskın bir arketip. Her nasıl ki eril ve dişilin sağlıklı ve sağlıksız hallerini inceliyorsam, bu iki arketipin de sağlıklı ve sağlıksız formlarını ve aynı zamanda da anne ve baba kompleksleriyle bağlantılarını biraz daha açmak istiyorum.

Genel olarak Amazon arketipi eril özü dişil özüne göre daha baskın ve “aşırı eril” olmaya meyilli bir karakter. “Yin” ile buluşamamış bir “yang” nasıl olabilirse dişil özüyle bağlantıda olamayan bir Amazon karakter de saf yang olarak ya çok kontrolcü ve manipülatif ya da otoriter ve baskıcı bir tavra bürünmeye meyilli olur. Sağlıksız bir Amazon karakter, kadını ve dişil olan her şeyi, dolaylı olarak da duyguları ve bedeni yerip aşağı görürken erkeği ve eril özü över ve maskülen bir tavra sahip olur.

Kitapta da incelediğim dört ana arketipten “Bilge” ve “Savaşçı” arketipleri aslında birer Amazondur. Bu iki arketipi arketipsel imgeler olarak ele alırsak karşımıza iki karakter çıkar: Demeter (Bilge) ve Artemis (Savaşçı). Hatta biraz daha ilerlersek bu iki karakterin oluşumuna dair daha detaylı ikişer farklı kadın karakterine dahi ulaşabiliriz:

BİLGE/ÖĞRETMEN/ANNE > Demeter > “Sorumlu Kız” ve “Fedâkar”
SAVAŞÇI > Artemis > “Savaşçı Prenses” ve “Süperstar”

Bu alt karakterler bize arketipsel dizilimlerimiz hakkında daha derinlikli bir bilgi verir. Hatta bu karakterlerin anne ve baba komplekslerine de ışık tuttuğumuzda önümüze kendi yaşam haritamız serilmeye başlar.

C. G. Jung anne kompleksi ile ilgili kapsamlı ve net bilgileri bize oldukça açık şekilde sunmuş, ben de onun bu alandaki ifadelerini arketip ve arketip imgeleriyle birleştirerek yorumlamaya oldukça meraklıyım. Fikrim o ki, Jung’un bahsettiği “annelik unsurlarının aşırı gelişmesi”, Demeter arketipinin sağlıklı ve sağlıksız alanlarını aydınlatıyor. Demeter imgesi aslında “Anne” arketipinin bir alt koludur ve “Bilge/Öğretmen” arketipiyle de özdeşleşir. Bir bakıma “Anne” arketipinin bir özelliği de bilge oluşudur, diyebiliriz. Bilge/Öğretmen/Anne arketipi aslında bilgiyle ne yaptığımızla ve bilgiyi nasıl ele aldığımızla, hayatımıza nasıl aktardığımızla ilgilidir. Hayata ve akışa güvenmek, hayatın belirsizliklerine, yani aslında dişil olana açılmakla ilgilidir. Amaç, doğanın bilgeliğine açılabilmektir ve Bilge (Demeter) arketipi bize bunu nasıl yapacağımızı öğretir; hayatın içerisinde güvenle ve bağlantılı şekilde ilerlemeyi öğretir.

Yeni deneyimlere, değişime, ölüme ve hayata karşı verdiğimiz tepkiler bize kendi Bilge/Demeter arketipimizle ilgili bilgi verir. Ve aslında Demeter eril bir karakterdir. Her ne kadar dişil ve annelik unsurlarıyla ilişkilendirilse de aynı doğa gibi kendi içerisinde eril ve dişili dengeli şekilde barındırır. Kararlılığı, azmi, sürekliliği ve nüfuz edici yapısı (öğretmenliği) aslında birer eril özelliktir. Demeter Logos (bilgi) taşır. O sağlıklı olduğunda gözlemler, yargılamaz; öğreticidir ama kontrol etmez, su elementi gibi derinlikli ve güçlü ama akışkandır. O, ölümün ve karanlığın bilgeliğini sunar. Eğer sağlıklıysa “fedakâr”lığıyla aynı Jean D’Arc gibi kendinden vazgeçerek topluma, aileye hizmet eder fakat sağlıksızsa bu fedakârlığını bir kontrol aracı olarak kullanır ve der ki: “Her şeyi senin için yaptım! Tüm hayatımı sana adadım ama sen nankörsün!”

Sağlıksız Demeter koşulsuzca veremez.

O didaktiktir, öğreticidir ve bilgedir. Sağlıklıysa olanın olduğu gibi görülmesi için bir kanal olur, rehberlik eder. Sağlıksızsa onun şöyle dediğini duyarız: “O doğru değil! Bu doğru! En doğruyu ben bilirim! Siz yanlış biliyorsunuz!”

Jung’a göre, “annelik unsurlarının aşırı büyümesi” durumunda şunlar olur:

–  Kadının tek amacı çocuk doğurmak ve aile kurmak olur
–  Kadın kendi kişiliğini ve hayatını ikinci plana atar ve bunu bilinçsizce yapar
–  Anne olarak çocuklarına yapışır, onları manipüle eder, duygu sömürüsüyle yönetmeye çalışır
– Çocuklarının bireysel gelişimlerini, aile kurmalarını, kendilerini gerçekleştirmelerini engeller; çocukları sadece ona aittir.

Demeter’in alt iki karakterine bakarsak…

“Sorumlu kız” alt karakteriyle karşımıza “iyi ve ahlaklı kız” gibi görünmek uğruna kendinden ve hakikatinden vazgeçen bir kadın çıktığını görürüz. Böyle bir kadının babasının Senex bir karakter olma ihtimali çok yüksektir. Kızını kendi doğruları ile büyüten bir babanın ahlaklı ve saygın bir kız çocuğu yetiştirerek övünmek istemiş olma ihtimali vardır. Veya yine kontrolcü Demeter bir annenin kızı olabilir. “Başkaları için savaşmak” ilkesiyle büyütülmüş bir kadın karşımıza çıkar. “Ailen için en iyisi ol,” cümlesiyle büyütülür. Kadının görevi ne de olsa “annelik”tir.

Diğer bir alt karakter olan “Fedakâr Kız” olarak da nefes alan Demeter kadını eğer sağlıklı bir şekilde hayat bulamazsa cinselliği ve zevki, yani kadınlığını ve dişiliğini reddeder, bedenini yok sayar ve sadece annelik unsurunu yerine getirmeyi amaç bilir. Aşırı fedakâr bir yapıya bürünür ve aslında dışarıya pasif görünürken “kurban” rölünü üstlenerek etrafını manipüle ederek kontrolü ele geçirebilir. Pasif agresif bir Amazon ile karşı karşıyayızdır.

Bilge’nin ya da Demeter’in gölgesi yargıçtır. O içimizdeki ebeveyn sesimizdir. O egodur. “Ben bilirim!” dediğini işitiriz. O başkalarının gerçekliklerini yok sayar, yadsır ya da kendi gerçekliğini kabullendirmek için elinden geleni yapar. Kontrolcüdür, kolay kolay güvenmez ve saldırganlaşabilir.

Sağlıklı bir Demeter karakteri bize şefkati, koşulsuz vericiliği, mevcudiyeti, yargısızca empatiyi ve belirsizliğin bilgeliğini hatırlatır. “Sorumlu kız” karakteri ile bize sorumluluk bilincini, itaatkarlığı, düzene sadakati ve aslında teslimiyeti öğretirken “Fedakâr kız” karakteriyle de kendinden vazgeçmenin erdemini, adanışı, bırakmanın bilgeliğini öğretir.

Sağlıksız bir Demeter sadece doğru olanı, sadece ışığı arar. O yinini yitirmiş yang gibidir. Sağlıklı Demeter ise yin özünü bulan yang gibidir; kendi karanlığı ve dişil özüyle buluşmuştur.

 

Didem Çivici – Copyright ©2018

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da ücretsiz bir web sitesi ya da blog oluşturun.

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: