JUNG’UN RÜYA YAKLAŞIMI-1

JUNG’UN RÜYA YAKLAŞIMI-1*

Sembol üreten psişenin en sık ve en önemli ortaya çıkan ifadesi olan rüya, Jung psikolojisinde merkezde yer alır. Jung, içsel ışık kaynağı olarak gördüğü rüyalara yaklaşabilmek için bazı belirli yaklaşım açıları üzerinde çalışmıştır[1].

Öncelikle, her bir rüya imgesiyle ilgili akla gelen tüm kişisel çağrışımları akılda tutmak tavsiye edilir. Bu yapılırsa, o zaman imgeler ve sahneler arasında daha geniş bir bağlantı oluşur. Evrensel mitolojik sembollerin (çevirmen notu: “kolektif semboller”) göründüğü bir olayda (çevirmen notu: “rüyada”) -ör. ateş, cennet, yıldızlar, ağaç, vs.- özellikle de kişisel bir çağrışım bulunmuyorsa kişi, insanlığa ait olan çağrışımları ve bu sembollerin yaygın kolektif tarihi anlamlarını getirebilir ve getirmelidir de. Çoğu rüya, kişinin sunduğu dikkati ödüllendiren dinamik bir yapıya sahiptir. Bu yapı, klasik tiyatronunkine benzerdir: rüya, bir betimleme ve serimleme (zaman ve mekân ve ana karakterlerin sunulması) ile başlar, bir konu ya da karışıklıklarla (sorunun sunulması ve aksiyonun başlaması), bir peripeteia (durumun ileri-geri ve aşağı yukarı hareketi) ve bir çözüm ya da olumsuz bir şok etkisi getiren bir kapanış notu olan lysis (ya da yıkım/bitiş) ile devam eder -ki bu noktada da rüya görücü uyanır. Tüm bu veriler dikkatlice gözlemlenirse, rüyanın tercümesi ya da “anlamı” için temel sunacaklardır. Fakat bu tercüme, rüyanın anlamının tam ve nihai bir ifadesi olamaz zira bir rüyanın anlamı hiçbir zaman etraflıca ifade edilemez. Rüyayı tercüme etmek, şok ya da aydınlanma hissiyatıyla birlikte bir “a-ha!” tepkisini uyararak, rüyanın içerisinden bir kıvılcımın çıkıp bilince ulaşmasını sağlayan bir yolla bilinçli düşünceyi akort etme çabasıdır. Rüya tercümesi işte bu nedenle sadece rüya gören için “aşikâr” olduğunda, kişilikte duygusal bir değişimi tetiklediğinde ve uyandırdığında doğru sayılabilir. Kişi, rüya imgelerine odaklanarak ta ki güçlü bir tepki oluşana dek bu imgeler hakkında konuşur. Jung her ne kadar kendi rüya tercüme sanatının belirli bilimsel prensiplerini geliştirmiş olsa da bu sanat hiçbir tek-yönlü “metodu” takip etmez; belli bir yere kadar tamamıyla uygulamaya dayanan bir meziyettir. Bir analist, binlerce rüyayı tercüme ettikten sonra dahi rüyaların sıklıkla nasıl da belirsiz ve karanlıkta kalabileceklerini ve rüyalar hakkında hala ne kadar çok şey öğrenilmesi gerektiğinin her daim farkındadır. Rüyayı tercüme eden kişinin “şahsi denklemi/dengesi (equation)” de sürece dahil edilmelidir çünkü tercümeyi yapan kişi kendi içinde ne kadar gelişmişse diğerlerinin rüyalarında da o kadar çok anlam “görür”.

Jung’un rüya analizi sanatına en önemli katkılarından biri de Freud’un rüyayı nesnel seviyede tercüme etme metoduna rüyayı özlen boyutta tercüme etmeyi eklemesidir. Öznel seviyede ele alındığında rüya, rüya görenin izleyici, şair ya da oyun yazarı, yönetmen ve aynı zamanda da rüya sahnesinde yer alan tüm karakterler olduğu bir içsel tiyatrodur. Tüm aktörler, rüya görücünün psişesinin projekte edilmiş unsurlarıdırlar ve tiyatro oyunu (rüya) bu aktörler arasında gerçekleşir. Nesnel seviyede tercüme edildiğinde rüya bize gerçek hayatımızın parçaları olan “nesnel” insanları ve şeyleri sembolik şekilde sunar. (Örneğin, kişi birisi hakkında uyarıcı bir rüya görür ve daha sonra gerçekten de bu kişi düşmanca davranır fakat rüyayı gören kişinin rüyayı gördüğü sırada bu düşmanlığın farkında değildir.) Öznel seviyede yapılan rüya tercümesi neredeyse her zaman daha ödüllendiricidir çünkü kişi dış dünyasını nadiren değiştirebilir. Fakat iç görü sayesinde kişi her zaman kendisiyle ilgili değişim yaratabilir. Bu nedenle de kötücül figürler içeren rüyaları başkalarında aramak yerine kendimizde aramak daha yararlıdır. Bir rüyanın nesnel mi yoksa öznel mi alınması gerektiği nadiren rüya tarafından açık bir şekilde verilir. Karar, çoğunlukla rüya görene ya da danışmanına ait bir hissetme (feeling) meselesidir. Yani rüya tercümesi aynı zamanda etik bir meseledir de -sadece entelektüel bir prosedür değildir. Belirli bir tercüme, rüya görene de analiste de her ne kadar bir ölçüde “aydınlanma” getirecekse de bu aydınlanma, tercümenin gerçekten de doğru olduğuna dair hala kesin bir kanıt değildir. Tanrı’ya şükür ki rüya zinciri denilen bir kontrol aracı vardır. Eğer ki bir rüya “yanlış şekilde” -yani rüya gören için sağlıksız bir şekilde- tercüme edildiyse o zaman genellikle o rüyayı takip eden günler içerisinde düzeltici bir rüya çıka gelir ve önceki rüyanın belirsizliğinin bir kısmını açıklığa kavuşturur. Jung’a göre rüyaları tercüme etmenin nesnel ve geçerli, bilimsel bir metodu bulunmamaktadır. Bu sanatta başarılı olunduğunun göstergesi olan nihai tek bir kriteri vardır: “Bu rüyayla bu şekilde çalışmanın iyileştirici bir etkisi var mı, yok mu?” sorusu. Rüya, psişik gerçekliğin gizemli bir parçası olarak kalır ve rüyayı anlayarak sadece biraz yakınına gelebiliriz fakat bilinçli tercümeyle asla tam olarak anlayamayız.

Jung’un rüyaya yaklaşımı analitik değil senteze dayalı ve yaratıcı/yapıcıydı (konstrüktif) -yani, rüyadaki sıkıntı ya da karmaşıklığı nedene dayalı türetmek yerine (Freud gibi) bilinçdışının amaca yönelik iyileştirme yönelimlerine daha çok önem veriyordu. Rüyanın böylesi yönelimlerinin sembolik ifadelerinin umulmadık şekilde onaylanması tamamıyla dışarıda yönetilen (özellikle de Amerika’da) bir rüya araştırması, elektroensefalogram yardımıyla gelmiştir. Bu araştırmaya göre, eğer kişinin rüya görmesi engellenirse hastalanır. Sonuç odur ki rüya, homeostasis yaratmaya meyillidir ve yaşam sürecinin normal bir fonksiyonudur.

*Marie L. Von Franz, “C. G. Jung: His Myth in Our Time”
(Chapter IV: Mirror-Symmetry and the Polarity of the Psyche)

Çeviri: Didem Çivici

[1]“Yorumlama metodları” demememin bir nedeni vardır çünkü rüyalarla çalışmak bir metottan çok bir “sanat”tır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s